ABŞ İran gəmisinə atəş açaraq ələ keçirib

ABŞ qüvvələri Oman körfəzində İran bayrağı altında üzən gəmiyə atəş açıb və gəmi ABŞ-ın dəniz blokadasını yarmağa çalışdıqdan sonra onu ələ keçirib. Aprelin 19-da Prezident Donald Tramp və Pentaqon bu barədə bəyanat yayıblar. İranın hərbi rəhbərləri isə qisas təhdidləri ilə cavab veriblər.

Yaranmış vəziyyət İslamabadda keçirilməsi planlaşdırılan ABŞ-İran danışıqlarının növbəti mərhələsini şübhə altına qoyub. Pakistan ev sahibliyi etməli idi, lakin İranın dövlət mediası Tehranın nümayəndə heyəti göndərməkdən imtina etdiyini bildirib. Həmin danışıqlar aprelin 20-nə təyin edilmişdi.

Hər iki tərəf aprelin 7-də iki həftəlik atəşkəs barədə razılığa gəlmişdi, lakin bu sazişin müddəti tezliklə, aprelin 22-də başa çatır. Tramp xəbərdarlıq edib ki, danışıqlar uğursuz olarsa, İranın elektrik stansiyalarına və körpülərinə zərbələr endirilməsi barədə əmr verəcək.

Ləğv edilmiş görüş barədə soruşulduqda, İran rəsmiləri Vaşinqtonun “həddindən artıq tələblərini, qeyri-real gözləntilərini, mövqeyini daim dəyişməsini, təkrar olunan ziddiyyətlərini və davam edən dəniz blokadasını” qeyd edərək, bütün bunların atəşkəsin pozulması demək olduğunu bildiriblər. Tehrandakı rəsmi hökumət kanalları səssiz qalsa da, Parlament sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf “böyük” fikir ayrılıqlarının qalmasına baxmayaraq, bəzi irəliləyişlərin olduğunu etiraf edib. O, aprelin 20-nə planlaşdırılan görüşün ləğvinə birbaşa toxunmayıb.

Vaşinqtonu kimin təmsil edəcəyi ilə bağlı da qeyri-müəyyənlik var. Ağ Ev əvvəlcə nümayəndə heyətinə vitse-prezident Cey Di Vens, həmçinin Trampın elçisi Stiv Uitkoff və Cared Kuşnerin rəhbərlik edəcəyini bildirmişdi. Lakin müsahibələrində Tramp təhlükəsizlik səbəblərini əsas gətirərək Vensin getməyəcəyini deyib. O, ABC News-a "Cey Di Vens yaxşıdır. Sadəcə söhbət təhlükəsizlikdən gedir" deyərək, danışıqların aprelin 21-nə keçirilə biləcəyinə işarə edib.

Trampın bəyanatlarının kəskinliyi də diqqət çəkir — Fox News müxbirlərindən biri Trampın "əgər İran razılaşmasa, bütün ölkə məhv ediləcək" deyə xəbərdarlıq etdiyini bildirir.

Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif hələ də növbəti danışıqlar mərhələsinə ev sahibliyi etməyə hazır olduğunu bildirir.

Bütün bunlar dənizdəki dramatik qarşıdurmadan sonra baş verir: ABŞ qüvvələri İranın yük gəmisinə atəş açıb və onu ələ keçirib, iddiaya görə gəmi blokadanı keçməyə cəhd edib. Tehran blokadanı danışıqlar üçün əsas maneə adlandırıb və o qaldırılana qədər masaya oturmayacağını israr edir. Tramp isə bildirib ki, blokada saziş əldə olunana qədər qüvvədə qalacaq.

Sosial mediada Tramp "Touska" adlı İran gəmisinin dəfələrlə edilən xəbərdarlıqlara məhəl qoymadığını bildirib. Trampın sözlərinə görə, məhz o zaman "USS Spruance" idarə olunan raket esminesi "mühərrik bölməsində dəlik açaraq onları yerindəcə dayandırıb". ABŞ dəniz piyadaları gəmiyə daxil olaraq axtarış aparıblar.

CENTCOM İrana doğru hərəkət edən yük gəmisinin blokadaya alındığını təsdiqləyib. İranın Baş Qərargahı gəminin ələ keçirilməsini atəşkəsin kobud şəkildə pozulması kimi pisləyib, sərt cavab vəd edib və ABŞ-ı “silahlı quldurluqda” ittiham edib.

İran mediası gəminin Çindən gəldiyini bildirib. İrandan gələn xəbərlərdə həmçinin ABŞ hərbi gəmilərinin dronlarla vurulduğu iddia edilsə də, buna dair müstəqil təsdiq yoxdur.

Cəmi bir həftə əvvəl bir qədər ümid var idi: Tehran qlobal neft üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən Hörmüz boğazını yenidən açacağını demişdi. Lakin sonra İran qüvvələri ən azı iki mülki gəmiyə atəş açdı və boğazın yenidən bağlandığını elan etdi. Hədəf alınan gəmilərdən ən azı ikisi Hindistana gedirdi, digəri isə Fransa bayrağı altında üzürdü. Boğaz artıq bir aydan çoxdur ki, bağlıdır.