BMT-yə təqdimat: Azərbaycanda sistemli işgəncə və hüquqların aşınması

İnsan Hüquqları İnstitutu Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Şurasının 61-ci sessiyasına rəsmi yazılı bəyanat təqdim edərək, Azərbaycanda fundamental azadlıqların sürətlə pisləşməsi və işgəncələrdən sistemli istifadə ilə bağlı qlobal həyəcan təbili çalıb.

"Azərbaycanda işgəncə və insan hüquqlarının aşınması" başlıqlı hesabatda 2024-2025-ci illər əhatə olunur və bu dövr vətəndaş cəmiyyəti, müstəqil media və siyasi müxalifətə qarşı "görünməmiş" təzyiqlərlə xarakterizə edilir.

Analizimiz göstərir ki, Azərbaycanda işgəncə təcrid olunmuş hadisələr silsiləsi deyil, dövlət nəzarətinin təməl alətidir. Sənəddə Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən saxlanılan şəxslərin kənar aləmlə əlaqəsinin kəsilməsi, onlardan etirafedici ifadələr almaq üçün elektrik şoku, ağır döyülmə, həmçinin saxlanılanlara və onların ailələrinə qarşı cinsi zorakılıq təhdidlərindən istifadə edilməsi barədə dəhşətli faktlar yer alır. Hesabatda xüsusi olaraq akademik Fazil Qasımovun işi vurğulanır; o, iqtisadçı Qubad İbadoğluna qarşı ifadə verməsi üçün polisin ona qarşı elektroşok və digər alçaldıcı rəftardan istifadə etdiyini bildirib.

Azərbaycan hökumətinin repressiyaları jurnalistika və akademiya sahələrinə də dərindən nüfuz edib. 2025-ci ilin sonuna qədər ən azı 24 jurnalist barmaqlıqlar arxasında qalıb. Bura "Abzas Media", "Meydan TV" və "Toplum TV"yə qarşı aparılan səs-küylü əməliyyatlar daxildir ki, orada jurnalistlər sadəcə peşə fəaliyyətlərinə görə qondarma qaçaqmalçılıq və dələduzluq ittihamları ilə üzləşiblər.

Dövlət nəzarətinin əhatə dairəsi alimləri və tədqiqatçıları da əhatə edəcək dərəcədə genişlənib. Doktorantlar Bəhruz Səmədov və İqbal Əbilov 2024-cü ildə dövlətə xəyanətdə ittiham olunublar; bu addım Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin səlahiyyətlərinin intellektual fəaliyyəti və sülh fəallığını hədəf almaq üçün təhlükəli şəkildə genişləndiyindən xəbər verir.

Bu geriləmənin insani bədəli itirilmiş canlarla ölçülür. Bəyanatda saxlanılan şəxslər Sübhan Ağayev və gənc fəal Elbəyi Kərimlinin həbsdə olarkən şübhəli ölümləri işıqlandırılır. Ağayevin bədənində görünən xəsarətlərin olmasına və Kərimlinin "ədalətsiz həbsə" etiraz olaraq aclıq aksiyası keçirməsinə baxmayaraq, hakimiyyət orqanları bu ölüm hallarının müstəqil şəkildə araşdırılmasına ardıcıl olaraq mane olublar.

Hesabatda deyilir: "Azərbaycan qanunvericiliyi nominal olaraq işgəncəni qadağan etsə də, dindirmə otaqlarında və məhkəmə salonlarındakı reallıq tamamilə fərqlidir". Sənəd hüquqi təminatlar ilə məcburi etirafların qəbul edilməsi üzrə məhkəmə praktikası arasındakı "daimi boşluğa" diqqət çəkir. Bundan əlavə, Avropa Şurası Azərbaycanın işgəncələrə qarşı monitorinq qrupları ilə əməkdaşlıqdan imtina etməsini konvensiya öhdəliklərinin "görünməmiş pozuntusu" kimi qiymətləndirib.

İnsan Hüquqları İnstitutu İnsan Hüquqları Şurasını və beynəlxalq birliyi Azərbaycanın İşgəncələrə Qarşı Konvensiya və Beynəlxalq Mülki və Siyasi Hüquqlar haqqında Pakt üzrə öhdəliklərinə görə məsuliyyətə cəlb etməyə çağırır. Qondarma ittihamlar dövrü, həbsxanadakı ölümcül zorakılıq və azad mətbuatın susdurulması sona çatmalıdır.

İHŞ-yə təqdim olunan tam mətni buradan oxuya bilərsiniz.