Regionda güclərin qarşıdurması: İran "Tramp Marşrutu"na "yox" deyir

Cənubi Qafqazda vəziyyət yenidən gərginləşib. İran "Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu" (TRIPP) kimi də tanınan layihəni bəyənmədiyini açıq şəkildə bildirib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən düşünülən bu plan, Ermənistanın cənubundan keçən bir yolun tikilməsini nəzərdə tutur. Bu yol Azərbaycanı Naxçıvan bölgəsi ilə birləşdirməlidir. Lakin İran bunu sülh yolu deyil, öz təhlükəsizliyinə və regiondakı nüfuzuna bir təhdid kimi görür.

İranın Ali Rəhbəri Əli Xameneyinin baş müşaviri Əli Əkbər Vilayəti Tehranda Ermənistan səfiri Qriqor Akopyan ilə görüşündə TRIPP planından danışıb. O bildirib ki, bu, sadəcə mübahisələrə səbəb olan Zəngəzur dəhlizinin yeni versiyasıdır. İran hesab edir ki, bu, NATO-nun İranın şimal sərhədləri yaxınlığında varlığını artırmaq üçün bir vasitədir və bu, həm İran, həm də Rusiya üçün mənfi nəticələnə bilər. Tehran narahatdır ki, Amerika şirkətləri və hərbçiləri bu marşrutdan biznes məqsədilə istifadə etməyə çalışacaqlar ki, bu da sərhədlərin dəyişməsinə və regionda güc balansının sarsılmasına səbəb ola bilər.

İranın xəbərdarlıqlarına baxmayaraq, layihə ötən ilin avqustunda Vaşinqtonda keçirilən görüşdən sonra irəliləyib. Həmin görüşdə Bakı və İrəvan sülh sazişinə start veriblər. Ermənistan beynəlxalq tranzitdən əldə edəcəyi gəlir müqabilində Azərbaycan və Naxçıvan arasında sərbəst gediş-gəlişə icazə verməyə razılaşıb. Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan tikintinin gələn il başlaya biləcəyini düşünür. O, bu marşrutu Ermənistanın nəzarətində olan və onun sərhədlərinə hörmət edən bir layihə kimi görür.

İrəvan İranın narahatlıqlarını yatırmağa çalışıb. Ermənistan parlamentinin vitse-spikeri Ruben Rubinyan bildirib ki, onlar İranın "qırmızı xətlərini" nəzərə alıblar. Erməni rəsmiləri TRIPP planının Zəngəzur dəhlizi ideyası ilə eyni olmadığını və hər şeyin şəffaf olması üçün iranlı tərəfdaşlarla danışıqlar apardıqlarını deyirlər. Onlar marşrutun xarici nəzarətdə olan bir dəhliz deyil, hər iki ölkənin suverenliyinə hörmət edən və ədalətli bir yol olacağını iddia edirlər.

Rusiya da bu layihənin mütləq bir hissəsi olmaq istəyir. Moskva bildirir ki, "Tramp Marşrutu" onsuz reallaşa bilməz. O, "Cənubi Qafqaz Dəmir Yolu" (Rusiya Dəmir Yollarına məxsusdur) vasitəsilə Ermənistanın dəmir yollarına nəzarət etdiyini və marşrutun böyük hissəsi boyu sərhədçilərinin olduğunu xatırladır. İrəvan isə Rusiyanın TRIPP-də iştirakı ilə bağlı real danışıqların olmadığını deyir. Bununla belə, Moskva təkid edir ki, regionun Avrasiya İqtisadi İttifaqına inteqrasiyası səbəbindən Rusiyanın əməkdaşlığı zəruridir. Vaşinqton, Bakı və İrəvan irəlilədikcə, Tehran və Moskvanın ziddiyyətli maraqları regional əlaqələrin qurulmasının çətin olacağını göstərir.