Səslərin susdurulması: Jurnalist Ülviyyə Əli həbsxanada təzyiqlərlə üzləşib

Ülviyyə Əli

Azərbaycanda dövlət nəzarətində olmayan mediaya qarşı repressiyalar narahatlıq doğuran yeni mərhələyə qədəm qoyub. İndi bu proses süni intellektdən istifadəni və artıq həbsdə olan jurnalistlərin yaxınlarına qarşı birbaşa təhdidləri əhatə edir. "Meydan TV" ilə əməkdaşlığına görə Bakıdakı 1 saylı İstintaq Təcridxanasında saxlanılan jurnalist Ülviyyə Əli (Quliyeva) bildirir ki, həbsxana rəsmiləri sosial mediada görünən süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış məzmunlara görə onu təhdid ediblər.

Məsələ Əliyə dəstək səhifəsinin onun səsinə bənzəyən süni intellektlə hazırlanmış audioçarxlar paylaşması ilə başlayıb. Bu çarxlarda səs onun saxlanma şəraitində üzləşdiyi zorakılığı və məhkəmə zamanı atdığı hüquqi addımları təsvir edirdi. Tərəfdarları həbsxana sükutunu pozmaq üçün bu texnologiyadan istifadə etsələr də, təcridxana rəhbərliyi bundan narazı qalıb.

Əlinin ailəsi bildirir ki, təcridxananın rəisi onunla dəfələrlə görüşüb. O, yazıların silinməsini tələb edib. Hakimiyyət orqanları səslərin süni intellektlə yaradıldığını bilsələr də, rəis digər insanların bunu başa düşmədiyini deyib. O, həmçinin videoların hazırlanmasında Əlinin nişanlısını günahlandırıb. Təzyiqlər birbaşa təhdidə çevrilib: Əliyə bildirilib ki, əgər yazılar silinməsə, nişanlısı həbs edilərək təcridxanaya gətiriləcək.

Bu təzyiqlər təkrarolunmaz hadisə deyil. Əli, "Meydan TV" işi ilə bağlı 2024-cü ilin dekabrından 2025-ci ilin avqustuna qədər həbs olunan 12 nəfərdən biridir. Onlar əvvəlcə qaçaqmalçılıqda ittiham olunsalar da, 2025-ci ilin sonunda ittihamlar daha da ağırlaşdırılıb. Bu iş Azərbaycandakı ümumi mənzərəyə uyğundur. 2023-cü ilin sonundan bəri "Abzas Media" və "Toplum TV"-nin əsas simaları da daxil olmaqla, 30-dan çox jurnalist və fəal oxşar qaçaqmalçılıq iddiaları ilə saxlanılıb.

Təcridxana daxilindəki mühit bütün jurnalistlər üçün ağırlaşır. Bu yaxınlarda "Meydan TV" işi üzrə digər məhbuslar — Aytac Tapdıq, Aysel Umudova və Xəyalə Ağayeva ailələri ilə açıq görüşlərin qəfil ləğv edilməsinə etiraz etməyə başlayıblar. Onlara bildirilib ki, artıq üz-üzə görüşə bilməyəcəklər. Bunun əvəzinə onlar şüşə arakəsmələr arxasından telefonla danışmalı olacaqlar. Jurnalistlər bu məhdudlaşdırılmış görüşlərdə iştirakdan imtina edərək, bu dəyişikliyi "psixoloji işgəncə" adlandırıblar. Onlar hesab edirlər ki, bu, məhkəmədə dedikləri sözlərə görə qisasdır.

Hətta Ombudsman Aparatının nümayəndələri zorakılıq və təzyiq şikayətlərini dinləmək üçün onlara baş çəksələr də, vəziyyət hələ də pis olaraq qalır. Həbsdə olan jurnalistlər bütün cinayət ittihamları üzrə günahsız olduqlarını deyirlər. Onlar inanırlar ki, həbsləri hökumətdəki korrupsiya və qanunsuzluqları ifşa etdiklərinə görə verilən siyasi cəzadır. Azərbaycan hökuməti heç kimin fəaliyyətinə görə həbs olunmadığını desə də, Ülviyyə Əli kimi jurnalistlərə qarşı koordinasiyalı təzyiqlər və ailələrinə qarşı təhdidlər müstəqil jurnalistikanın qarşısını almaq üçün məqsədyönlü cəhddən xəbər verir.