Münxen Qarşıdurması: Emin Hüseynov Sərt Nəzarət Şəraitində İlham Əliyevlə Üz-Üzə

Münxen Təhlükəsizlik Konfransı (13-15 fevral) adətən qlobal strategiya üzrə mühüm müzakirələrə ev sahibliyi edir. Lakin 2026-cı il toplantısı Azərbaycan rəhbərliyi ilə mühacirətdə olan bir jurnalist arasında gərgin qarşıdurmaya şahidlik etdi. Əliyev hökuməti konfransa diqqətlə planlaşdırılmış bir PR tədbiri kimi yanaşdı. Mesajı nəzarətdə saxlamaq üçün AZTV, Real TV və İctimai TV kimi kanallardan bir qrup "dost" jurnalisti Münxenə gətirdilər. Bu, Qərb mühitində Prezident İlham Əliyevin müsbət imicini yaratmaq üçün atılan bir addım idi.

Lakin bu plan Reportyorların Azadlıq və Təhlükəsizlik İnstitutunun (RATİ) rəhbəri, müstəqil jurnalist Emin Hüseynovun timsalında çətinliklə üzləşdi. İsveçrədə yaşayan Hüseynovun prezidentə çıxış imkanı verən akkreditasiyası var idi. Azərbaycan hökuməti adətən bu cür təmasların qarşısını alır. Mövcud vəziyyət rejimin dözümlülüyünü sınağa çəkdi. Dövlət tərəfindən təsdiqlənmiş müxbirlər qurma fotoşəkillər çəkdirmək üçün asan çıxış əldə etdikləri halda, Hüseynovun rəhbərliklə danışmaq cəhdləri prezidenti kənar suallardan qorumaq üçün fiziki və taktiki vasitələrlə əngəlləndi.

Təhlükəsizlik perimetrləri qlobal diplomatiyada fiziki təhlükəsizlik üçündür. Lakin Münxendə Azərbaycanın mühafizə komandası bu tədbirlərdən senzura üçün istifadə etdi. Perimetr prezidenti fiziki zərərdən qorumaq üçün deyil, hökumətin diqqətlə hazırlanmış imicini təhdid edən tənqidi səsi susdurmaq üçün hərəkət edən bir maneəyə çevrildi.

Hüseynova qarşı hərəkətlərə onun geriyə itələnməsi və görünüşünün bağlanması daxil idi. Aralarında Ceyhun kimi tanınan bir nəfərin də olduğu mühafizəçilər jurnalistin prezidentə yaxınlaşmasına fiziki olqraq mane oldular. Digər bir gedişlə, onlar vizual və fiziki blok kimi böyük bir çətirdən istifadə etdilər. Bu "çətir hiyləsi" Hüseynovun prezidenti görməsinə və çəkməsinə mane olaraq, prezidenti jurnalistin varlığından gizlətdi. Qeyd etmək lazımdır ki, mühafizə qrupu, ehtimal ki, Qərb kameraları və konfrans məkanının standartlarına görə, Bakıda olduğundan daha təmkinli davranırdı.

Hətta bu koordinasiyaya rəğmən, hadisə Azərbaycan hökuməti daxilindəki daxili problemləri və səriştəsizliyi nümayiş etdirdi. Bu daxili maneələr yarıldıqda, Hüseynov mühafizəni keçərək birbaşa prezidentlə üz-üzə gəlməyi bacardı.

Bu, Azərbaycan rəhbərliyinin real baxışlarını üzə çıxaran qısa, lakin ifşaedici bir dialoqa səbəb oldu. Bu, sadəcə rəddedici bir şərh deyil, rejimin diqqətlə qurulmuş beynəlxalq imicinin hüdudlarını göstərən həddindən artıq kəskin bir reaksiya idi.

Hüseynov Əliyevdən Azərbaycandakı siyasi rəqiblərə qarşı təzyiqlər və mətbuatın sıxışdırılması barədə soruşduqda, prezident cavabında bildirdi ki: “Dünyada müstəqil media yoxdur”.

Bu bəyanat qlobal jurnalistika ideyasını zəiflətmək üçün nəzərdə tutulmuş strateji "votabautizm" (whataboutism) idi. Heç bir mətbuatın həqiqətən azad olmadığını söyləməklə Əliyev demokratik sistemlərin onun avtoritar sistemi ilə heç bir fərqi olmadığını aşılamağa çalışdı. O, bu arqumentdən ölkəsindəki medianı məhdudlaşdırmaq üçün bəraət kimi istifadə etdi. Əgər heç bir mətbuat həqiqətən azad deyilsə, deməli Bakıda jurnalistlərin həbs edilməsi insan hüquqlarının pozulması deyil, sadəcə qlobal tendensiyanın yerli versiyasıdır. Bu, Əliyevin əsl düşüncəsinin – mətbuatın sadəcə dövlətin bir aləti olması fikrinin – beynəlxalq auditoriyaya ifşa olunduğu nadir anlardan biri idi.

Vəziyyət fevralın 15-də Hüseynov və Vitse-prezident Mehriban Əliyeva arasındakı dialoq zamanı daha da pisləşdi. Bu, diplomatik qaydaların ciddi şəkildə pozulması idi və siyasi fikir ayrılığından şəxsi hücumlara keçid etdi.

Azərbaycanın siyasi iqlimi ilə bağlı sual verildikdə, Vitse-prezident Hüseynovun adını soruşdu. Onun kim olduğunu anladıqdan sonra Əliyeva siyasəti müzakirə etməyi dayandırdı və əvəzində onu təhqir etdi. O, Hüseynovun 2014-cü ildə Azərbaycandan qaçarkən Bakıdakı İsveçrə səfirliyində qadın paltarında gizləndiyini iddia etdi. Vitse-prezidentin bu qeyri-adi təmkinini itirməsi təsadüfi deyildi. Bu, Eminin qardaşı, blogger Mehman Hüseynovun araşdırmasına cavab idi. Mehman bu yaxınlarda Əliyevlər ailəsinin şəxsi işlərini araşdırmış, prezidentin gəlini Alyona Əliyevanın vətəndaşlığı və səsvermə statusunu sual altına qoymuşdu.

Düzgünlük naminə, Vitse-prezidentin iddiaları 2014-cü il repressiyalarının faktları ilə birlikdə nəzərdən keçirilməlidir.

Münxen hadisələri əsas bir münaqişəni vurğulayır: Azərbaycan hökuməti imicini yaxşılaşdırmaq üçün Qərb demokratik tədbirindən istifadə etmaya çalışdı, lakin əvəzində dünyaya özünün fərqli fikirlərə qarşı dözümsüzlüyünü nümayiş etdirdi. Hökumətin "dost" mətbuat korpusunu gətirmək planı əks-effekt verdi. Onların iştirakı məhz Hüseynovun planlaşdırılmamış bir qarşılıqlı əlaqəyə girməsinə şərait yaradan o mətbuat izdihamını yaratdı.

Hüseynovu nüfuzdan salmaq cəhdləri Münxenlə bitmədi. Konfransdan sonra dövlət tərəfindən dəstəklənən media qurumları, xüsusən "Qafqazinfo", süni intellektlə hazırlanmış təsvirlərdən istifadə edərək ona qarşı rəqəmsal hücuma başladı. Hüseynovu don geyinmiş vəziyyətdə göstərən bu saxta fotolar hökumət nəzarətinin ikinci qatını – fiziki bloklamanı onlayn hücumların izləməsini təmsil edir.

Sonda Münxen hadisəsi Azərbaycan vətəndaş cəmiyyəti üçün aydın bir reallığı göstərir. Əliyev hökuməti qlobal diplomatik tədbirlərin nüfuzunu qazanmaq istəsə də, bu tədbirlərin əsas prinsiplərini, xüsusən də azad mətbuatdan gələn hesabatlılığı qəbul edə bilmir. Mühacirətdə olan azərbaycanlı jurnalistlər üçün hökumətin təhlükəsizlik tədbirləri istər Bakıda, istərsə də beynəlxalq sammitlərdə daimi təhlükə olaraq qalır.