AŞPA Komitəsi: “Azərbaycanda tənqidi səslərin susdurulmasından narahatıq”

Avropa Şurasının komitəsi Azərbaycanda media azadlığının tamamilə iflasa uğraması barədə xəbərdarlıq edərək, hakimiyyəti sistemli şəkildə demokratik plüralizmi sıradan çıxarmaqda ittiham edib.

Avropa Şurası Parlament Assambleyasının (AŞPA) Hüquq Məsələləri və İnsan Haqları Komitəsi tərəfindən qəbul edilən hesabatda müstəqil jurnalistlərin, alimlərin və vətəndaş cəmiyyətinin susdurulması üçün aparılan geniş kampaniyanın təfərrüatları yer alır.

Hesabatı hazırlayan Sosialistlər, Demokratlar və Yaşıllar Qrupunun Kipr məruzəçisi Konstantinos Efstathiou bildirib ki, nəticələr Azərbaycan hökumətinin beynəlxalq öhdəliklərindən strateji şəkildə geri çəkildiyini göstərir.

Azərbaycan həm 2025, həm də 2026-cı illər üçün etimadnamələrini AŞPA-ya təqdim edə bilməyib və bu, insan haqları qurumunda iştirak etmir.

Hesabat 2026-cı il Ümumdünya Mətbuat Azadlığı İndeksində Azərbaycanın 180 ölkə arasında 171-ci yerə düşərək onu yalnız Rusiya Federasiyası, Əfqanıstan, İran, Şimali Koreya və Eritreyadan üstün tutması ilə üst-üstə düşür.

Araşdırma nəticəsində məlum olub ki, Bakıda qanunvericilik mütəmadi olaraq fərqli fikirlərin aradan qaldırılması üçün qanuni örtük təmin etmək üçün istifadə olunur.

“KİV haqqında”, “Siyasi partiyalar haqqında”, “Qeyri-hökumət təşkilatları haqqında” qanunlar faktiki olaraq vətəndaş məkanını bağladı, müstəqil jurnalistikanı kriminallaşdırdı, müxalifət qruplarının fəaliyyətinin qarşısını aldı.

Hesabata görə, müstəqil təşkilatların beynəlxalq maliyyə alması əngəllənib, tənzimləmə səlahiyyətləri isə icra hakimiyyətinin nəzdində mərkəzləşib.

Dövlətin nəzarəti Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin idarə etdiyi mərkəzləşdirilmiş müşahidə məlumat bazası olan “MİRAS” tərəfindən daha da gücləndirilir. Sistem bütün dövlət qurumlarının şəxsi məlumatlarını məhkəmə nəzarəti olmadan birləşdirərək fəalların və tədqiqatçıların ümumi monitorinqini həyata keçirməyə imkan verir.

Sorğu belə nəticəyə gəlib ki, 2026-cı ilin may ayına olan məlumata görə, Azərbaycanda bir dənə də olsun müstəqil media orqanı fəaliyyətini davam etdirmir.

Hesabatda bir neçə cinayət təqibi, o cümlədən qaçaqmalçılıq və vergidən yayınma ittihamı ilə 9 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilən “Abzas Media”nın baş redaktoru Ülvi Həsənlinin cinayət təqibi vurğulanıb. Məhkumluq onun azərbaycanlı jurnalistlərin üzləşdiyi risklərlə bağlı Avropa Şurasına verdiyi ifadəsindən sonra verilib.

Hesabatda əmisi oğlu tərəfindən nifrət cinayəti zəminində qətlə yetirilən müxbir və LGBTİ fəal Əvəz Hafizli ilə bağlı da məsələ qaldırılıb. Qatilin doqquz il altı aylıq cəzasını Lakroix cinayətin ağırlığını nəzərə alaraq "həddindən artıq yumşaq" adlandırdı.

Nəticələrə görə, media mühiti aşağıdakılarla xarakterizə olunur:

2021-ci ildə 4-dən 2026-cı ilə qədər 36 jurnalistin saxlanılması.

Tənqidi səsləri ictimai şəkildə gözdən salmaq üçün sistematik qarayaxma kampaniyaları.

Ən azı 48 jurnalistə qarşı "sıfır klik" Pegasus casus proqramlarının yerləşdirilməsi.

Daxili təzyiqlər insan hüquqları müdafiəçiləri və akademik tədqiqatçılara da şamil edilib.

Tanınmış fəal, Vatslav Havel İnsan Haqları Mükafatı laureatı Anar Məmmədli hazırda “təkrar cinayət törədən” kimi təqib olunur. Ona qarşı irəli sürülən ittiham Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinin (AİHM) artıq siyasi motivli olduğuna qərar verdiyi keçmiş cinayət proseslərinə əsaslanır.

Toplum TV-nin həmtəsisçisi Akif Qurbanov da qaçaqmalçılıq ittihamı ilə istintaq təcridxanasındadır.

Akademik azadlıq da eyni şəkildə məhdudlaşdırılıb. Tədqiqatçılar Bəhruz Səmədov və İqbal Əbilov Ermənistan vətəndaşları ilə adi akademik ünsiyyətdən sonra dövlətə xəyanət ittihamı ilə müvafiq olaraq 15 və 18 il müddətinə azadlıqdan məhrum ediliblər.

Azərbaycan Siyasi Məhbusların Azadlıq Birliyinin məlumatına görə, 2026-cı il mayın 13-nə ölkədə 328 siyasi məhbus, o cümlədən 31 jurnalist və 8 hüquq müdafiəçisi var.

Azərbaycan hökuməti həmçinin Avropada mühacirətdə yaşayan dissidentləri hədəfə almaqda ittiham olunur.

Fransada azərbaycanlı bloger Məhəmməd Mirzəli çoxsaylı sui-qəsd cəhdlərindən sağ çıxıb. Fransa məhkəməsi bu yaxınlarda Azərbaycan vətəndaşını Mirzəlinin qətli ilə bağlı sui-qəsddə iştirakına görə 10 il azadlıqdan məhrum edib və məhkəmənin Bakı hökumətinin bilavasitə əli olduğunu müəyyən edib.

Hesabatda həmçinin qeyd olunub ki, hüquq müdafiəçisi Vidadi İsgəndərlinin 2024-cü ildə Fransanın Müluz şəhərində öldürülməsi hələ də dövlət tərəfindən təşkil edilmiş sui-qəsd şübhəsi kimi araşdırılır.

Doqquz qadın jurnalistin cinsi zorakılıq hədələri və tibbi yardımdan imtina edilməsi barədə məlumat verən Azərbaycanın öz həbsxana sistemindəki vəziyyət şok edici kimi təsvir edilib. Azərbaycan İşgəncələrin Qarşısının Alınması üzrə Avropa Komitəsinin (CPT) hesabatlarını dərc etməkdən imtina etməkdə davam edir.

Bakı bu yaxınlarda AŞPA-da iştirak etməməsini əsas gətirərək AİHM-in qərarlarını bir daha tanımayacağını bəyan edib.

Avropa Şurası komitəsi Azərbaycanda bütün siyasi məhbusların dərhal azad edilməsinə çağırıb və üzv dövlətləri siyasi ittihamlarla Azərbaycan vətəndaşlarının ekstradisiyasından imtina etməyə çağırıb.