Azərbaycanın Taxıl Strategiyası və Maliyyə Pozuntuları Riski

Azərbaycan hökuməti ölkənin qida məhsulları, xüsusən də buğda istehsalını artırmaq niyyətindədir. Onlar buğda məhsuldarlığını yüksəltməyi hədəfləyirlər. Ekspertlər bildirirlər ki, aydın plan və maliyyə idarəçiliyindəki nöqsanlara qarşı ciddi tədbirlər görülmədən bu hədəflər mənasızdır.

Kənd təsərrüfatı naziri Məcnun Məmmədov ölkədə buğda məhsuldarlığını hər hektara görə 3 tondan 5 tona çatdırmaq istədiklərini bildirib. O, "Report" İnformasiya Agentliyinə müsahibəsində "Ərzaqlıq Buğda Proqramı"nın genişləndirildiyini qeyd edib. Ötən il bu proqram çərçivəsində 22 min hektar sahədən 126 min ton buğda istehsal olunub və bu həcmin hər il artırılması planlaşdırılır. Məmmədovun sözlərinə görə, proqramın tətbiq edildiyi bəzi ərazilərdə məhsuldarlıq artıq 5,7 tona çatıb ki, bu da ölkə üzrə orta göstəricidən xeyli yüksəkdir. Fermerləri həvəsləndirmək üçün hökumət Dövlət Ehtiyatları Agentliyinə və yerli un dəyirmanlarına taxıl satanlar üçün beşillik subsidiya proqramına başlayıb.

Lakin iqtisadçı Natiq Cəfərli bu plana şübhə ilə yanaşır. O hesab edir ki, hədəflərə çatmaq üçün konkret metodologiya olmalıdır. N.Cəfərli qeyd edib ki, Almaniya, Fransa və Misir kimi ölkələr buğda istehsal edir, lakin Azərbaycanın məhsuldarlığı illərdir ki, yaxşılaşmır. Onun fikrincə, Nazirlik sadəcə istəklərini ifadə etməklə kifayətlənməməli, ölkənin idxal taxılından asılılığını azaltmaq üçün real plan təqdim etməlidir.

Kənd təsərrüfatı ilə bağlı bu müzakirələr ölkədəki maliyyə pozuntuları ilə bağlı narahatlıqların artdığı bir vaxta təsadüf edir. Hesablama Palatası müxtəlif dövlət qurumlarında maliyyə uyğunsuzluqları aşkar edib. Məsələn, Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyi büdcəsini 176 milyon manat artıq xərcləyib, Dövlət Gömrük Komitəsində isə 18 milyon manatlıq uçota alınmamış tikinti xərcləri müəyyən edilib.

Araşdırmalar bəzi müqavilələrin dəyərinin şişirdildiyini və nazirliklərdə məlumatların daxil edilməsində natamamlıq olduğunu üzə çıxarıb. Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə Baş İdarəsi hazırda Gəncə İdman Sarayının tikintisi ilə bağlı 11 milyon manatlıq qiymət şişirdilməsi faktını araşdırır. Buna baxmayaraq, tənqidçilər bildirirlər ki, bu maliyyə pozuntularında iştirak edən yüksək vəzifəli şəxslər üçün heç bir ciddi nəticə hasil olmur.

Bir çoxları maliyyə cinayətlərində əli olanların məsuliyyətə cəlb edilməməsini tənqid edir. "Üçüncü Respublika" Platformasının üzvü Araz Əliyev bildirib ki, Hesablama Palatası qanun pozuntularını müəyyən etməkdə yaxşı olsa da, ədalət gücü olmaqdan çox, dövlətin "borc yığan" orqanına çevrilib. Əliyev hesab edir ki, hökumət bu auditləri məmurları vəzifədən uzaqlaşdırmaq üçün deyil, sadəcə onlardan oğurlanmış vəsaitləri geri almaq üçün istifadə edir.

Bu vəziyyət Azərbaycan hüquq sistemində ikili standartlarla bağlı ittihamlara yol açıb. Bəzi insanlar hesab edir ki, vətəndaş cəmiyyəti üzvləri və müstəqil jurnalistlər maliyyə xətalarına görə ədalətsiz rəftarla və uzunmüddətli həbslərlə üzləşdiyi halda, milyonlarla dövlət vəsaitinin itirilməsinə cavabdeh olan rəsmi şəxslər çox vaxt sadəcə xüsusi töhmətlə canlarını qurtarırlar. Ekspertlər inanırlar ki, aşkar edilmiş korrupsiya ilə real cəza arasındakı boşluq aradan qaldırılana qədər həm kənd təsərrüfatı islahatları, həm də fiskal şəffaflıq əlçatmaz qalacaq.