Azərbaycan ev təsərrüfatları gəlirlərinin yarısından çoxunu qidaya xərcləyir

Dövlət Statistika Komitəsi (DSK) tərəfindən açıqlanan son məlumatlar 2026-cı ilin ilk dörd ayı ərzində Azərbaycanda yaşayış xərclərinin davamlı artımını ortaya qoyur. Rəsmi hesabata görə, istehlak qiymətləri indeksi 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5.6% artıb. Bu inflyasiya təzyiqi ən çox qida sektorunda hiss olunur ki, burada ərzaq, alkoqollu içkilər və tütün məmulatlarının qiymətləri 6.7% yüksəlib. Eyni zamanda, qeyri-ərzaq məhsullarında 3.7%, əhaliyə göstərilən ödənişli xidmətlərdə isə 5.7% artım müşahidə olunub.

İqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli istehlakçıların xərcləmə vərdişləri ilə bağlı xüsusilə narahatlıq doğuran bir məqamı vurğulayır. Bu dövr ərzində pərakəndə ticarət şəbəkələrində xərclənən 20.1 milyard manatın 11.2 milyard manatı qida, içki və tütün məmulatlarına yönəldilib. N. Cəfərli qeyd edir ki, orta statistik Azərbaycan vətəndaşı hazırda aylıq büdcəsinin 50.6%-ni — yəni hər 100 manatdan təxminən 50.60 manatını — yalnız qidaya xərcləyir. O, bunu "utancverici göstərici" kimi xarakterizə edərək bildirib ki, inkişaf etmiş ölkələrdə qida xərcləri adətən 9% ilə 20% arasında dəyişir. Ekspertin fikrincə, Azərbaycanın hazırkı xərcləmə səviyyəsi Nigeriya (58.9%) və Keniya (56.1%) kimi Afrika ölkələrinə daha yaxındır və Gürcüstan (32%), Rusiya (38%) kimi regional qonşulardan xeyli yüksəkdir.

Aprel ayındakı qiymət dəyişikliklərinin təfərrüatları mürəkkəb bir bazar mənzərəsi nümayiş etdirir. Qarabaşaq, mal və qoyun əti, kolbasa məmulatları, pendir və müxtəlif yağların qiymətlərində artım meyli müşahidə olunduğu halda, mövsümi dalğalanmalar yumurta, soğan və bəzi istixana tərəvəzlərinin (pomidor və xiyar) qiymətlərində ucuzlaşma yaradıb. Qeyri-ərzaq sektorunda sement və taxta-şalban kimi tikinti materialları, həmçinin mebel və yuyucu vasitələrin qiymətlərində artım qeydə alınıb, zərgərlik məmulatlarının qiyməti isə cüzi azalıb.

Kənd təsərrüfatı mütəxəssisi Vahid Məhərrəmov rəsmi 6.7%-lik qida inflyasiyası rəqəminin real vəziyyəti əks etdirmədiyini iddia edir. Onun müşahidələrinə görə, real qida inflyasiyası artıq iki rəqəmli həddə çatıb. V. Məhərrəmov bildirir ki, Azərbaycandakı qiymət artımı təxminən 1.8% - 1.9% olan dünya ortalamasından üç dəfədən çox yüksəkdir. O, həmçinin izah edir ki, hökumət əmək haqlarını və pensiyaları artırmamaq üçün inflyasiya rəqəmlərini aşağı göstərməkdə maraqlı ola bilər. Onun təhlilinə əsasən, mövsümi meyvə və tərəvəzlər hazırda keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 30% - 40% daha bahadır, çiyələk və lobya kimi məhsulların pərakəndə satış qiyməti isə demək olar ki, iki dəfə artıb.

Ekspertlərin ümumi rəyi bu yüksək xərclərin əsas hərəkətverici qüvvəsi kimi struktur problemlərinə işarə edir. Rəsmi qurumlar inflyasiyanı qlobal iqtisadi proseslər və beynəlxalq logistika xərcləri ilə əlaqələndirsə də, müstəqil analitiklər idxaldan asılılıq, daxili rəqabətin olmaması və bazar inhisarlarını əsas səbəb kimi göstərirlər. V. Məhərrəmov qeyd edir ki, fermerlər çiyələk kimi məhsulları 1.50 - 2.00 manata satsalar da, vasitəçilərin əlavələri səbəbindən bazarlarda istehlakçılar bu məhsulu 6.00 manata qədər yüksək qiymətə görürlər. Alıcılıq qabiliyyətinin aşağı düşdüyü və işsizliyin problem olaraq qaldığı bir şəraitdə, əsas tələbat mallarının artan qiyməti ictimai narazılığın və sosial müzakirələrin mərkəzində qalmağa davam edir.